Sanctiebeleid

1 puber - labo - opletten - secundair onderwijs - leergierig - horizontaal - wetenschappen.jpg
  • Het GO! voert een nieuw sanctiebeleid dat overtredingen ontmoedigt en gedifferentieerd aanpakt, én gewenst gedrag aanleert.

  • Het nieuwe sanctiebeleid is een 4 lademodel, dat werkt met vier categorieën van overtredingen, in combinatie met vier opvoedingsstrategieën.

  • Het 4 lademodel heeft als hoofddoel op een gepaste manier gewenst gedrag op school aan te leren. 

  • Om het 4 lademodel te introduceren en implementeren in de scholen heeft het GO! een cahier met een volledig en gedetailleerd stappenplan.

GO! standpunt Meer info Tijdslijn Praktijkvoorbeelden

Binnen de Pedagogische Begeleidingsdienst is geruime tijd gezocht naar een methode om het sanctiebeleid op school zo coherent mogelijk te verbinden met het pedagogisch project van het GO!. Deze oefening paste helemaal in onze werking rond leerbegeleiding, een van de vier speerpunten van het Begeleidingsplan 2015-2018. Leerbegeleiding en schoolloopbaanbegeleiding varen wel bij een stevige basis die door alle partners, inclusief ouders en de leerlingen zelf, gedeeld wordt. Directeurs, leraren, ouders en leerlingen zelf hadden duidelijk behoefte aan een ondubbelzinnig, transparant en flexibel kader om gewenst en ongewenst gedrag op school te kunnen plaatsen. Behoefte aan een model dat voor alle partijen aanvaardbaar is en dat het schoolpersoneel in staat stelt om jongeren met rustige en kordate hand te begeleiden in hun ontwikkeling.

Elke dag doet de wetenschap nieuwe ontdekkingen over hoe kinderen zich ontwikkelen tot volwassenen. Klassieke opvoedingsregels staan vaak ter discussie. Denk maar aan de toename die we de jongste jaren zien van het aantal definitieve uitsluitingen en klachten van ouders hierover. Daarom heeft het GO! ernstig werk gemaakt van een gefundeerde, coherente visie op de criteria waaraan een sanctiebeleid op school vandaag moet beantwoorden om helemaal compatibel te zijn met het pedagogisch project van het GO!. Dat resulteerde in een 4 lademodel, een waardevol en werkbaar alternatief voor het 'klassieke' sanctiebeleid dat in de huidige school en samenleving niet meer voldoet. Het model steunt op twee pijlers: objectiviteit, eenduidigheid en voorspelbaarheid enerzijds, en differentiatie, flexibiliteit en een plan op maat anderzijds.

Waaraan moet een goed sanctiebeleid voldoen?

  1. Een goed sanctiebeleid ‘werkt’: de interventies bij regelovertredingen helpen de leerlingen effectief om zich het gewenste gedrag eigen te maken.
  2. De leraren houden zich solidair aan de afspraken over het opvolgen van de schoolregels. Daarnaast respecteren ze elkaars autonomie in de klas en geven ze elkaar ondersteuning. Hun oordelen zijn volwassen en wijs.
  3. De leerlingen vinden de schoolregels over het algemeen noodzakelijk en haalbaar. Ze ervaren de maatregelen bij overtredingen als redelijk en gepast.
  4. De ouders vinden het sanctiebeleid van de school transparant en aanvaardbaar.
  5. De leidinggevenden en leerlingenbegeleiders voelen zich gedragen door een eensgezinde pedagogische visie van de teamleden.

Het 4 lademodel

Het nieuwe sanctiebeleid is een 4 lademodel, dat werkt met vier categorieën van overtredingen, in combinatie met vier opvoedingsstrategieën. Het moet voor iedereen voor elke overtreding voorspelbaar zijn welk type maatregel van toepassing is. Om die maatregelen te kunnen bepalen, worden vier categorieën van overtredingen vastgelegd en voor minstens de duur van een schooljaar vooraf ingevuld. De categorieën zijn een combinatie van vier kenmerken: incidenteel of frequent, niet of wél ernstig. De klas op stelten zetten, (cyber)pesten, spijbelen, steaming, grove beledigingen, geen gezag willen aanvaarden zijn enkele voorbeelden van de vierde categorie: ernstig én frequent. Belangrijk is dat de school de categorie bepaalt. Zodra op school afgesproken is welke overtredingen in welke categorieën thuishoren, zou in principe een camera kunnen vastleggen in welke categorie een overtreding valt. De intentie van de dader komt pas in een tweede fase aan bod. In het 4 lademodel is dat cruciaal, omdat het de objectiviteit van de aanpak waarborgt.

Daarnaast voorziet het 4 lademodel in vier opvoedingsstrategieën: straf-als-signaal, waarschuwen, aanleren/trainen, en herstel eisen. Elk van die vier is streng gekoppeld aan één welbepaalde categorie van overtredingen. Daarbij wordt een opvoedingsstrategie gezien als een lade. De betekenis hiervan is dat voor elke overtreding die binnen de betrokken categorie valt, er niet één maar verschillende mogelijkheden zijn om hierop gepast te reageren. Dat hangt af van de situatie. Het is niet toegelaten om voor een overtreding maatregelen te halen uit een lade die bij een andere categorie van overtredingen behoort. Wel is het mogelijk dat een bepaald instrument, bijvoorbeeld een leerlingenvolgkaart, in meer dan één lade voorkomt.

Straffen, belonen en preventie

Het 4 lademodel heeft als hoofddoel op een gepaste manier gewenst gedrag op school aan te leren. Een gepaste maatregel bij een overtreding houdt rekening met de ernst ervan en zet de overtreder ertoe aan om de fout goed te maken en die in de toekomst te vermijden. Het effect van gepaste maatregelen is dat ze overtreders niet tegen de gemeenschap opzetten, maar integendeel de band ermee versterken. Een goede band met de gemeenschap is de beste preventie van ongewenst gedrag.

Het cahier 'Gewenst gedrag en sanctiebeleid op school' focust hierbij op: de plaats van straffen, de niet-optelbaarheid van overtredingen, beperking van het aantal definitieve uitsluitingen, en gewenst gedrag belonen.

De relatie tussen sanctiebeleid en klasmanagement

In een sanctiebeleid is een helder onderscheid tussen school- en klasregels cruciaal. Een goede balans tussen algemene regels op schoolniveau en specifieke regels op klasniveau zorgt voor veiligheid én autonomie, twee basisbehoeften van leerkrachten. De raderen van het school- en klasniveau moeten in elkaar klikken. Een duidelijke afbakening van verantwoordelijkheden van leidinggevenden, leraren en middenkader én wederzijdse ondersteuning zijn noodzakelijk.

Het 4 lademodel in de praktijk

Om het 4 lademodel te introduceren en implementeren in de scholen voorziet het cahier in een volledig en gedetailleerd stappenplan, gaande van een analyse van de beginsituatie, over een studiedag, een 'werkgroep sanctiebeleid' tot de eigenlijke implementatie en opvolging.

Het cahier sluit af met een probleem waarmee veel scholen steeds weer mee kampen: te laat komen. Het is een concreet uitgewerkt voorbeeld van welke maatregelen gepast zijn bij te laat komen, op basis van het 4 lademodel.

Even terugblikken

Sancties in het onderwijs zijn al even oud als het onderwijs zelf. De essentie ervan is nog altijd dat een school maatregelen neemt als leerlingen regels in verband met gewenst gedrag op school overtreden. Tal van scholen hanteren vandaag nog de erfenis van een louter chronologisch opgebouwd stappenplan van maatregelen, het zogenaamde 'klassieke' sanctiebeleid. Dat gaat ervan uit dat dreigen met alsmaar strengere straffen leerlingen afschrikt, waardoor ze zich aan de regels houden. Alleen is dat lang niet meer altijd het geval, zo bewijst de praktijk. Het GO! maakte werk van een nieuw sanctiebeleid. Het doet dat onder meer op vraag van veel scholen. In het nieuwe sanctiebeleid zijn dit de krachtlijnen: overtredingen ontmoedigen en gedifferentieerd aanpakken, en gewenst gedrag aanleren. Het nieuwe sanctiebeleid wordt uitvoerig toegelicht in het recent gepubliceerde cahier: 'Gewenst gedrag en sanctiebeleid, een 4 lademodel'.

Wat wil de Vlaamse overheid?

Scholen kunnen vrij bepalen hoe hun sanctiebeleid eruitziet. De Vlaamse overheid legt wel verplichtingen op voor een aantal thema's, zoals straffen en uitsluiten (basis- en secundair onderwijs), rookverbod, spijbelen, engagementsverklaring, cyberpesten en inschrijvingsrecht. De laatste wijzigingen dateren van 1 september 2014: in het basisonderwijs werd toen de preventieve schorsing ingevoerd, als mogelijke bewarende maatregel. De bestaande tuchtsancties schorsen en uitsluiten werden veranderd in tijdelijke en definitieve uitsluiting. Er zijn ook nieuwe bepalingen opgenomen omtrent de beroepsprocedure. De nieuwe regelgeving zorgt voor meer afstemming tussen het basis- en secundair onderwijs en wil een beter evenwicht in rechten en plichten bij zowel de leerling als de school. De verplichting om te voorzien in een interne beroepsprocedure bij tijdelijke uitsluiting is vanaf 1 september 2016 opgeheven.

Blader door de tijdslijn

Ontdek de praktijkvoorbeelden

pestenopschool01.jpg
Gedragsproblemen Preventie en veiligheid Zorg Pesten Sanctiebeleid

Omgaan met pesten op school

pluimvandedag01.jpg
Gezondheid Pedagogisch project Zorg Pesten Sanctiebeleid

Pluim van de dag*