Sociale mix

1 kind - klas - lachen - kleuren - basisonderwijs - lager onderwijs - horizontaal - JD.jpg
  • Het GO! hoopt dat er in de toekomst geen inschrijvingsbeleid meer nodig is om elke leerling in Vlaanderen een plaats op school te waarborgen en de sociale mix te realiseren.

  • Scholen moeten hun maatschappelijke opdracht waarmaken, ieder kind verdient goed onderwijs.

  • Tot vandaag blijven er verdoken uitsluitingsmechanismen bestaan.

  • Er is een eenduidig inschrijvingsbeleid nodig. Dezelfde regels moeten voor alle scholen gelden.

GO! standpunt Meer info Tijdslijn Praktijkvoorbeelden

In GO! scholen kiezen we voor een sociale mix van de leerlingenpopulatie. Hiervoor houden we rekening met sociaaleconomische en sociaal-culturele factoren. Het pedagogisch project van het GO! (PPGO!) is het ideale instrument om leerlingen interculturele competenties bij te brengen en hen met maatschappelijke diversiteit te leren omgaan. Het GO! denkt en werkt rond diversiteit vanuit haar keuze voor actief burgerschap.  Het vult het begrip ‘neutraliteit’ in als ‘het zich openstellen voor verschillende meningen en zienswijzen’ die je in de school moet kunnen terugvinden. Sociale mix en actief burgerschap zorgen ervoor dat we onze leerlingen op alle aspecten van samenleven kunnen voorbereiden: de plaats van werk, relaties, wonen, verenigingen, contacten … in onze democratie en een wereld die steeds verder globaliseert.

Omdat in onze GO! scholen waar te maken, moeten al onze participanten in contact komen met andere sociaaleconomische, (sociaal-) culturele, religieuze, seksuele noties (seksuele geaardheid en genderidentiteit) en talen (identiteitskenmerken) dan diegene die thuis worden meegegeven. Deze diversiteit aan noties en talen benaderen we vanuit het principe van gelijkwaardigheid. Actief burgerschap en democratie liggen in elkaars verlengde, het ene kan niet zonder het andere en beide halen voordeel uit de sociale mix die de pedagogische kwaliteit van onze scholen versterkt.

Actief burgerschap

Onderwijs is meer dan de voorbereiding op het slagen in het hoger onderwijs, het is ook de vorming van een volgende generatie betrokken en participerende burgers. Ouders kiezen ook voor een pedagogisch project: waar wil ik dat mijn kind morgen staat, hoe wil ik dat het omgaat met andere mensen, met mensen van andere culturen en strekkingen, met andere meningen? Wil ik dat mijn kind als kritisch en geïnformeerd burger keuzes kan maken? Ouders moeten vrij kunnen kiezen voor het gehele plaatje dat een school of net aanbiedt en mogen niet de gegijzelden van een ‘economisch’ berekend kostenplaatje worden.

Rechtvaardiger inschrijvingsbeleid

Voor een ruimere visie op keuzevrijheid en om de segregatie door extreme keuzevrijheid een halt toe te roepen, moet de overheid structurele beleidskeuzes maken. Ze moet stilstaan bij de wijze waarop inschrijvingen worden georganiseerd en nagaan of de extreem vrije schoolkeuze in Vlaanderen niet tegen haar limieten aanbotst. Ze moet zich ook afvragen of een onevenwichtig regionaal aanbod van de verschillende netten de vrije schoolkeuze al niet bij voorbaat uitholt.  

Sociale mix verwijst naar een evenwichtige verhouding tussen kansarme en kansrijke leerlingen en leerlingen met een verschillende etnisch-culturele achtergrond die samen schoollopen. Deze verhouding is een afspiegeling van de samenleving. Voor het basisonderwijs richt de territoriale inbedding zich naar de buurt. Het bereik van een secundaire school is veel groter:  gemeente, stad, regio, voor sommige onderwijsvormen heel Vlaanderen. De term ‘sociale mix’ verwijst dus naar de sociale samenstelling van de schoolpopulatie.

Hoe brengen we de sociale mix van een school in kaart? De meest hanteerbare indeling is sociaaleconomisch. Volgens verscheidene onderzoeken beïnvloedt de sociaaleconomische herkomst van leerlingen hun schoolse resultaten. Bij de GOK- indicatoren voor gelijke onderwijskansen overheersen dan ook de sociaaleconomische kenmerken. De populaire pers benadrukt eerder het sociaal-culturele aspect van de sociale mix. Het al dan niet slagen in het onderwijs wordt op die manier gereduceerd tot de cultuur (etnie, taal) van een kind, terwijl er voor dat oorzakelijk verband geen bewijs bestaat. Je vindt wel vaak leerlingen met een andere culturele achtergrond in de populatie leerlingen met een lagere sociaaleconomische status.

Voordelen van een sociale mix

Een sociale mix in onze scholen draagt bij tot een positieve en open samenleving. Een omgeving die de samenleving weerspiegelt geeft leerlingen de kans op een positieve, realistische en veilige manier met de ongelijke facetten van onze samenleving om te gaan. Het onderwijs aan de individuele leerling boet daardoor niet aan kwaliteit in, integendeel: een sociale mix draagt bij aan de individuele ontwikkeling van elke leerling.

Naast het voordeel dat met een sociale mix segregatie en concentratiescholen verdwijnen, heeft ze heel wat pedagogische voordelen. Meestal denken we dat een sociaal gemixte school de individuele leerling minder onderwijskwaliteit biedt. Het tegendeel is waar: onderzoek toont aan dat ze de leerling een pedagogische meerwaarde geeft voor individuele ontwikkeling en ontplooiing. Ze maakt het de leerlingen makkelijker om interculturele competenties te verwerven en met maatschappelijke diversiteit om te gaan.

Marktdenken in het onderwijs

Het marktdenken in het onderwijs zorgt de jongste veertig jaar voor een te sterke nadruk op output of prestaties.

Schoolshoppen

In Vlaanderen zijn ouders vrij om een school voor hun kind te kiezen. Dat laat hen toe om in het onderwijsaanbod ‘te shoppen’. Die ‘vrijheid van schoolkeuze’ maakt het sommige scholen mogelijk hun doelpubliek te filteren. Ze kunnen het zich veroorloven omwille van hun ‘goede reputatie’ en bouwen door hun knappe outputresultaten toegangsdrempels in. Ze selecteren leerlingen op basis van levensbeschouwing, cultuur, studieresultaten of sociale netwerken. Recente inspanningen voor het inschrijvingsrecht bemoeilijken het inbouwen van deze drempels, maar subtiele ontradingsmechanismen blijven hun werk doen. Om te overleven zijn andere scholen verplicht om leerlingen, die elders uit de boot vallen, op te vangen.

Vrije ondernemingen

Daardoor manifesteren scholen zich hoe langer hoe meer als ‘ondernemingen die kennis en vaardigheden produceren’. Ze hebben ’klanten’ of afnemers, gebruikers die ze moeten bedienen. Ze onderwerpen hun activiteiten aan een zelfverklaard kwaliteitstribunaal en de vraag van de klanten. Op die manier creëert het onderwijsveld een quasi-markt vanuit de idee dat concurrentie tussen scholen voor een kwaliteitsvol aanbod zorgt en de vrije keuze van de ouders waarborgt. Scholen worden voortdurend aangemoedigd om zich onafhankelijk van de centrale overheden op te stellen, zelf verantwoordelijkheid voor hun beleid te dragen en via zelfevaluatie hun eigen kwaliteit te bewaken.

Druk

Ook de individuele burger wordt los van de overheid  verantwoordelijk voor de eigen levenskwaliteit. Elk individu moet in zichzelf investeren en kiezen welke richting hij of zij met zijn of haar leven uit wil, welke noden of behoeften hij of zij heeft en hoe die moeten worden ingewilligd. Deze verschuiving verhoogt bij de ouders de druk om voor een school te kiezen die betere slaagkansen in het hoger onderwijs waarborgt. Als ouders merken dat een school veel kansarme leerlingen heeft die volgens de PISA- onderzoeken ‘zwak scoren’, laten ze die school links liggen ‘omdat haar kwaliteit bedenkelijk is’. Ze kiezen voor een school met een ‘kwaliteitsvollere’ populatie.

Kritische burgers

Als we het onderwijs enkel door een economische blik bekijken, onthouden we onze leerlingen belangrijke handvatten die hen tot kritisch nadenken aanzetten en hen tot intelligente, empathische burgers vormen. De focus op direct inzetbare vaardigheden gaat ten koste van de kennis en vaardigheden die nodig zijn om rationeel en kritisch in de wereld te staan en voor de andere en de zwakkere oog te hebben. Het holt de competentie van kinderen uit om met complexe en belangrijke globale vragen om te gaan, wat voor onze democratie en haar onderliggende waarden nefast is.

Pygmalioneffect en watervalsysteem

Kinderen en jongeren komen door hun verschillende sociaaleconomische achtergronden ongelijk aan de start. Leerlingen uit sociaaleconomisch zwakkere gezinnen worden in het onderwijs benadeeld, wat het watervalsysteem versterkt. Veel scholen slagen er niet in om met sociaaleconomisch zwakkere ouders een constructief contact op te bouwen. Leerkrachten hebben soms ook, zonder het te beseffen, lagere verwachtingen van sociaaleconomisch zwakkere kinderen: dit noemt met het Pygmalioneffect. Leerlingen van wie je verwacht dat ze goed presteren, doen dat ook eerder dan leerlingen van wie je dat niet verwacht. Ook het schoolklimaat en de ouders spelen een belangrijke rol. Bij de studieoriëntering krijgen leerlingen uit lagere sociaaleconomische milieus minder ambitieus advies dan leeftijdgenoten. Toch wil elke ouder zijn kind in de eerste plaats naar het algemeen vormend onderwijs (aso) sturen: een door het marktdenken ingegeven keuze. Maar niet iedereen beschikt hiervoor over voldoende materieel, cultureel en sociaal kapitaal.

Wat vindt de Vlaamse overheid?

In haar Beleidsnota Onderwijs 2014-2019 schrijft minister van Onderwijs Hilde Crevits:

“De vrijheid van schoolkeuze vormt de basis van het inschrijvingsrecht … We hebben oog voor de gelijke kansen van elk kind, de gemengde samenstelling van de samenleving en het engagement van de schoolbesturen. Daarbij vertrekken we van het vereenvoudigd inschrijvingsrecht vanuit de volgende specifieke doelstellingen: maximale keuzevrijheid van de ouders; het realiseren van optimale leer- en ontwikkelingskansen voor alle leerlingen; het vermijden van uitsluiting, segregatie en discriminatie; bijkomend voor Brussel: de bescherming van de gelijke onderwijs- en inschrijvingskansen van Nederlandstaligen en het behoud van het Nederlandstalig karakter van het door de Vlaamse Gemeenschap gefinancierd of gesubsidieerd onderwijs … Ik wil ook een oplossing vinden voor de problematiek van de meervoudige inschrijvingen.”

Het GO! is hier ambitieuzer. Door het pedagogisch project (PPGO!) en maatschappelijke rol maken alle GO!-scholen werk van een sociale mix.

Blader door de tijdslijn

Ontdek de praktijkvoorbeelden

gegarandeerdgelijkwaardig.jpg
Sociale mix Diversiteit Gelijke kansen

Gelijkwaardigheid garanderen