Participatie

participatie
  • Via leerlingenparticipatie maakt het GO! van zijn leerlingen mondige, kritische en actieve burgers.

  • Het GO! wil in elk van zijn scholen een participatief klas- en schoolklimaat waar alle leerlingen inspraak hebben en waarbij het hele schoolteam is betrokken.

  • Leerlingen- en schoolraad zijn de formele participatieorganen waar leerlingen aan deelnemen.

  • De participatieorganen zijn een spiegel van de maatschappij; sociale mix moet gewaarborgd zijn.

GO! standpunt Meer info Tijdslijn Praktijkvoorbeelden

‘Samen school maken’ en ‘werken aan actief burgerschap’ zijn belangrijke pijlers van het pedagogisch project van het GO!. Deze fundamenten voor participatie steunen op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind. De participatiegedachte is inherent aan de missie van het GO!.

Het GO! wil een duidelijke voorstrekkersrol opnemen voor leerlingenparticipatie in het Vlaamse onderwijslandschap. In het GO! willen we groeien naar brede open scholen. Dit zijn plaatsen waar verschillende culturen en generaties elkaar ontmoeten en de handen in elkaar slaan om een leven lang en levensbreed te leren. Een brede school streeft de maximale ontwikkelingskansen na voor alle kinderen en jongeren. In een brede school is er meer ruimte voor participatie en inspraak van schoolpersoneel, leerlingen maar ook van ouders. In het GO! maken we samen de school.

We zijn rotsvast overtuigd van de voordelen van leerlingenparticipatie. Dat leerlingen willen participeren, bleek uit het betrekken van meer dan 1000 leerlingen in het kader van het ‘GO! memorandum 2014’. Via een participatief traject schreven we met directies, leerkrachten, CLB-medewerkers, allerhande onderwijspersoneel, ouders en leerlingen, een gezamenlijk  'GO! memorandum 2014’ naar aanleiding van de verkiezingen. Het bracht een dynamiek op gang die we in elke school willen binnenbrengen. Daarvoor is een participatiecultuur nodig waarin leerlingen mee over het beleid van hun school kunnen nadenken. Elke school moet haar leerlingen op een informele manier laten participeren en de deuren van de verschillende formele structuren voor de leerlingen openstellen. Door het welbevinden te verhogen, de schoolbeleving te verbeteren en iedereen op school te emanciperen, waarborgen we de kwaliteit van elke GO! school.

Leerlingen nemen niet enkel deel aan onderwijs, ze geven het mee vorm.

quote
participatie2

Participatiecultuur

Participatie gaat verder dan de formele leerlingen- of schoolraad. Ze is een cultuur waarvan de hele school moet doordrongen zijn; een cultuur die de gelijkwaardigheid van iedereen in het onderwijs beklemtoont en waarbij de dialoog vooropstaat. De verschillende participanten hebben hun mogelijkheden en beperkingen. Ondersteuning zorgt ervoor dat gelijkwaardigheid niet in het gedrang komt en vertrekt vanuit de keuzevrijheid of autonomie van elke participant. Participatie betekent zo veel mogelijk inspraak waar het kan (meepraten; mee problemen, doelen en trajecten scherpstellen) maar ook een gedeelde verantwoordelijkheid bij genomen beslissingen. Deze cultuur uit zich zowel in de informele dialogen als in de formele participatiestructuren als leerlingen ouder- en schoolraad.

De leef- en leerwereld van leerlingen

Leerlingen nemen niet enkel deel aan het onderwijs, ze geven het mee vorm. Hierbij staan onze principes ‘samen school maken’ en ‘werken aan actief burgerschap’ voorop.

 

Leerlingenparticipatie is in de eerste plaats een actieve deelname aan het onderwijsproces.  Leerlingen moeten mee kunnen praten over de dingen die hun aanbelangen, hun leef- en leerwereld, het onderwijs in hun school, de uitdagingen en problemen die ze daarbij ervaren, de doelstellingen die ze  voorop willen stellen, maar ook over de verschillende oplossingen die voorhanden zijn. Daarbij kan een beslissing een bepaalde doelgroep van leerlingen meer aanbelangen dan een andere. We denken bijvoorbeeld aan infrastructuur en de toegankelijkheid ervan. Leerlingen met een fysieke beperking zijn de doelgroep bij uitstek om hierbij te worden betrokken.

Participatie is een democratisch proces. Dat betekent respect hebben voor anderen, openstaan voor diverse meningen en de moed hebben om die meningen en morele waarden af te wijzen die niet met onze idealen van vrijheid, gelijkheid en het blijvend onderzoek naar waarheid en welzijn overeenstemmen.

Leerlingen hebben ook het recht om niet actief te participeren of om grenzen aan hun participatie te stellen als ze daar zelf voor kiezen.

Voor het GO! komt het er op aan dat de leerlingenraad zo veel mogelijk de samenstelling van de school weergeeft. Op die manier waarborgen we de sociale mix, zodat de stem van iedereen kan worden gehoord.

Voordelen van leerlingenparticipatie

Participatie van leerlingen in onderwijs biedt heel wat bijkomende voordelen. Ze leidt tot een efficiënter en kwaliteitsvoller (school)beleid en is een manier om aan kwaliteitszorg te doen. Participanten worden mede-eigenaar van het beleid en de vernieuwingen die eruit voortvloeien, beslissingen worden loyaler en consequenter toegepast omdat ze breed worden gedragen. Samen leven op school wordt makkelijker als  we de school samen vorm geven.

Participatie verhoogt ook het welbevinden van de leerlingen, verbetert de schoolbeleving en draagt bij tot de emancipatie van alle schoolpartners. Leerlingenparticipatie draagt niet alleen bij tot de kwaliteit van het schoolbeleid, maar verhoogt ook de pedagogische kwaliteit omdat ze leerlingen tot democratische burgers vormt. Jongeren ervaren wat democratie inhoudt, leren mee verantwoordelijkheid te dragen, na te denken, te discussiëren, rekening te houden met verschillende meningen en hiervoor respect te hebben, compromissen te sluiten enz. Door actief mee vorm te geven aan onderwijs en school, leren ze mee vorm te geven aan de maatschappij van vandaag en morgen.

participatie3
Een goed schoolbeleid is een beleid dat ook voor leerlingen wordt vertaald.

Voorwaarden voor leerlingenparticipatie

Cultuur

Een formele participatie van leerlingen aan het schoolbeleid via leerlingen- en schoolraad is enkel kwaliteitsvol als die in een (informele) participatiecultuur is ingebed.

Respect

Een open sfeer, respectvol met elkaar omgaan, elkaar kunnen aanspreken en vertrouwen, bevorderen participatie. Elke participant is er zich van bewust dat inspraak, betrokkenheid en discipline elkaar niet voor de voeten mogen lopen. In het hele schoolgebeuren zijn er geen tegengestelde belangen, wel uiteenlopende competenties, bevoegdheden en verantwoordelijkheden.

Dialoog

Een cultuur van gelijkwaardigheid start met een constructieve dialoog. Iedereen op school vertrouwt op elkaars kwaliteiten, neemt elkaar ernstig en moedigt elkaar aan om te participeren. Een open dialoog verzandt niet in een technisch jargon waarbij men over de hoofden praat zodat er van een actieve participatie geen sprake meer is.

Ondersteuning

Participatie in het algemeen en van leerlingen in het bijzonder lukt niet zonder adequate ondersteuning. Het schoolteam heeft nood aan professionalisering in participatief werken, leerlingen moeten zich kunnen bekwamen in gespreks- en vergadertechnieken, meningsvorming en meningsuiting. De leerlingen beschikken over aangepast materiaal dat hen voldoende informeert om aan het schoolbeleid te kunnen deelnemen. Ondersteuning is géén sturing. Leerlingen moeten zo vrij mogelijk kunnen participeren, hun autonomie moet  gevrijwaard worden. Ze kunnen zelf aangeven welke ondersteuning ze nodig hebben; participatie begint bij het zelf bepalen van de gewenste ondersteuning.

De school zorgt voor begrijpelijke achtergrondinformatie zodat leerlingen actief en kwaliteitsvol aan de schoolraad kunnen deelnemen.

Communicatie

Een goede communicatie over het hele schooljaar is een must. Het schoolbeleid informeert alle leerlingen over de genomen beslissingen; dat is niet enkel de taak van de leerlingen in de leerlingen- of schoolraad. Het hele schoolbeleid moet voor de leerlingen worden vertaald. Open communicatie richt zich naar alle schoolpartners. De school die uitlegt waarom iets (nog) niet kan, kan op begrip rekenen.

Continuïteit

Continuïteit waarborgt een goede participatiecultuur, een goede participatiecultuur waarborgt continuïteit. Participatie is geen eenmalig project, beperkt in tijd en ruimte. ‘Out of the box’ denken zorgt ervoor dat je van vastgeroeste patronen afstapt en vernieuwend kan en mag denken.

 

Wat wil de Vlaamse overheid?

Het Participatiedecreet bepaalt dat in elke secundaire school een leerlingenraad moet worden opgericht, tenzij het schoolreglement de betrokkenheid van leerlingen bij het schoolbeleid op een andere manier waarborgt of minder dan 10% van de leerlingen erom  verzoekt. In het lager onderwijs moet een leerlingenraad worden opgericht als ten minste 10% van de 11- tot 13-jarige leerlingen er om vraagt. Het schoolreglement bepaalt hoe de leerlingenraad wordt samengesteld.

Vanaf 1 september 2015 maken leerlingen van het secundair onderwijs en buitengewoon secundair onderwijs OV4 verplicht deel uit van de schoolraad. In de andere opleidingsvormen van het buitengewoon secundair onderwijs oordeelt de directeur in overleg met de pedagogische raad over de opportuniteit om een of meer leerlingen in de schoolraad op te nemen, rekening houdend met de mogelijkheden en de draagkracht van de leerlingen.

Het Bijzonder decreet betreffende het gemeenschapsonderwijs (BDGO) beschrijft de participatieve samenstelling van al haar bestuursorganen.

Blader door de tijdslijn

Ontdek de praktijkvoorbeelden

1 puber - speelplaats - lachen - secundair onderwijs - wereldburger - horizontaal (4).jpg
Participatie Schoolraad Jongeren

Participatie op jongerenmaat

pestvrijeschool04.jpg
Communicatie en school Gedragsproblemen Gezondheid Leerlingenparticipatie Pedagogisch project Preventie en veiligheid Zorg

GO! atheneum Liedekerke meest pestvrije school van Vlaanderen